Trong thời đại kinh tế thị trường, hàng hóa được bày bán đầy dẫy trong các chợ và siêu thị. Muốn mua thứ gì, mua bao nhiêu cũng được, miễn là có tiền. Nhưng có một thứ không chợ hay siêu thị nào bán, không mua được bằng tiền, và vay mượn cũng không ai có thể cho: đó là sự tỉnh thức. Tỉnh thức như năm cô trinh nữ khôn ngoan mang đèn đi đón chàng rể và mang theo cả dầu.
Ngày xưa, người ta thường dùng đèn dầu để thắp sáng. Muốn đèn sáng thì phải có dầu. Đèn không dầu hay đèn hết dầu thì trở nên vô dụng. Điều đương nhiên này ai cũng biết, vậy mà có người lơ là để rồi bị Tin Mừng gọi là người dại. Người dại ở đây là người không biết lo liệu. Năm cô khờ dại bị lỡ tiệc cưới, không được chia sẻ niềm vui với chàng rể, lại còn bị chàng rể thẳng thừng từ chối: “Tôi bảo thật các cô, tôi không biết các cô là ai cả!”
Chắc hẳn năm cô dại đã hối tiếc vì sự lơ đễnh của mình. Các cô mang đèn mà không mang theo dầu thì khác nào người nông dân ‘đi cày mà quên trâu!’ Năm cô này cũng nhiệt tình đi đón chàng rể như những cô khác, cũng chuẩn bị quần áo đẹp, nhưng lại không khôn ngoan ở chỗ chẳng chuẩn bị thứ rất cần là dầu thắp đèn, để rồi phải chạy vạy xin xỏ một tí dầu vào thời điểm mà không ai có thể cho.
Các cô khôn không phải là những người ích kỷ, mà vì các cô chỉ mang theo một lượng dầu trong đèn đủ cho chính mình. Kẹt quá, các cô dại chạy ra tiệm mua, nhưng khi trở về thì đã trễ, cửa đã đóng lại. Thời điểm chú rể đến chỉ có một lần và xảy ra trong chốc lát, ai sẵn sàng thì mới được tiếp đón. Năm cô dại hí hửng đi đón chàng rể mà không chuẩn bị dầu, nên đèn các cô tắt ngúm. Không có đèn cháy sáng để đón chàng rể, các cô không được vào phòng tiệc!
Ngược lại, năm cô được Tin Mừng gọi là khôn vì đã mang đèn và chuẩn bị sẵn sàng dầu thắp. Các cô được vui mừng đón tiếp chàng rể và dự tiệc cưới với người. Các cô này được Tin Mừng gọi là khôn không phải vì có trí thông minh trổi vượt hơn người, mà vì là những người tỉnh thức. Năm cô tỉnh thức này khi đêm xuống vẫn ngủ như năm cô kia. Nhưng các cô được gọi là khôn ngoan và tỉnh thức vì biết chuẩn bị những gì cần thiết cho mình.
Khôn ngoan và tỉnh thức không phải là một thứ hàng hóa hễ có tiền là có thể mua như đồ vật ngoài chợ. Khôn ngoan và tỉnh thức không phải là cái người ta có thể vay mượn từ người khác, dù người kia có lòng tốt đến mấy. Khôn ngoan và tỉnh thức không phải là thứ có thể xin xỏ như xin đồ dùng vật chất, cũng chẳng phải là việc có thể nhờ người khác làm giùm. Đúng hơn, khôn ngoan và tỉnh thức là cái tự mình sắm sẵn cho mình, là trạng thái tâm hồn luôn luôn sẵn sàng chờ ngày Chúa đến.
Mỗi người chỉ được Chúa ‘đến’ một lần, không có cơ hội lần thứ hai. Cho nên, hãy sẵn sàng dầu cho cây đèn đức tin của mình luôn được cháy sáng. Dầu đối với người Kitô hữu là các nhân đức, là những việc làm phù hợp với đức tin Kitô giáo. Loại dầu này không thể xin, không thể mượn, cũng không thể mua bằng tiền. Nó chỉ có được qua hành động của đức tin, với sự khôn ngoan biết lo cho linh hồn mình những gì cần thiết.
Truyền thống Kitô giáo thường dùng hình ảnh cây đèn để nói về đức tin. Theo thánh Giacôbê, “Đức tin không có hành động thì quả là đức tin chết” (Gc 2,17), giống như đèn không có dầu là đèn vô dụng. Từ đó, chúng ta cũng có thể hiểu dầu là những điều cần thiết trang bị cho mình qua việc làm xuất phát từ đức tin; và cũng có thể nói ngược lại: đức tin thúc đẩy hành động.
Đức tin của người Kitô hữu được Thiên Chúa ban tặng, và đức tin ấy ở dạng ‘vốn’ hay ‘tiềm năng’. Mỗi người nhận lấy và phát huy đức tin đó lên bằng hành động. Bởi đó, mức độ tin giữa người này và người kia có thể rất khác nhau do hành động khác nhau của họ. Cũng chính việc làm xuất phát từ đức tin có tác dụng ngược lai là nuôi dưỡng thêm cho đức tin. Đức tin được nuôi dưỡng thì đức tin lớn mạnh. Ngược lại, đức tin không được nuôi dưỡng bằng việc làm thì ngày càng yếu đi. Bởi vậy mới có chuyện người này đức tin mạnh, người kia đức tin yếu, và người khác thì đức tin tắt ngúm như đèn hết dầu.
Đức Giêsu kể câu chuyện mười cô trinh nữ đi đón chàng rể, trong đó có những cô dại và những cô khôn, để kêu gọi người Kitô hữu hãy sống khôn ngoan và tỉnh thức chờ ngày Chúa đến. Tỉnh thức là điều rất cần thiết và cũng là chuyện dễ hiểu, nhưng trong thực hành, biết đâu chúng ta vẫn còn lơ đễnh như năm cô khờ dại. Chúng ta biết mình sẽ đón chàng rể là Đức Giêsu, nhưng những công việc chuẩn bị nhiều khi lại không phải là những việc cần thiết, thậm chí còn cản trở việc đón Đức Giêsu. Vậy việc chuẩn bị cần thiết là gì? Thưa, đó là những việc phát xuất từ đức tin và được thực hành dưới sự hướng dẫn của đức tin.
Một điều hiển nhiên là đèn cần có dầu thì đèn mới hữu dụng. Những cô khôn ngoan cầm đèn đi đón chàng rể đã chuẩn bị sẵn dầu cho mình. Người cầm đèn có dầu được đánh giá là người khôn và tỉnh thức. Tương tự vậy, nếu chúng ta sống theo điều đức tin hướng dẫn, chúng ta đang có một đức tin hành động và mình chính là những người tỉnh thức.
Gioan Bosco, Phước Sơn
